اسد الله معطوفى

895

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

1 - سنگ قبرها اكثرا از نوع لاشه‌سنگ‌هاى كوهستانى ، خاكسترى تيره و لايه‌لايه مىباشند . شكل ، نقوش و علامت‌هاى نمادين و آئينى آن‌ها شباهت زيادى به سنگ هاى منطقه كوهستانى سفيدچاه ( جنوب گلوگاه ) دارند . حتى متولى امامزاده و نه تن از افراد مسن بومى كه مورد مصاحبه نگارنده قرار گرفتند ، به ضرس قاطع مقر بودند كه اين سنگ‌ها اكثرا از همان منطقه به اين ناحيه حمل شده‌اند . 2 - تصاوير ، خطوط و نقوش ساده بسيارى مزين‌كننده رو و گاه پشت سنگ‌قبرهاى اين گورستان هستند . خطوط و اشكال هندسى بويژه دايره‌ها و خطوط موازى و چند ضلعى بعنوان نشانه‌ها و نمادهاى آئينى و توتميك بر بسيارى از سنگ‌ها ديده مىشوند . در اين ميان تصاوير شانه ، قيچى ، تفنگ ، خنجر و بندرت تير و كمان از شاخص‌ترين موارد محسوب مىشوند . 3 - بعضى از سنگ‌ها فقط بوسيله خطوط و نقوش يادشده تزئين شده‌اند ، يعنى هيچ متن و نوشته‌اى حتى نام متوفى و تاريخ فوت آن‌ها بر روى سنگ‌ها حك نشده‌اند . 4 - سنگ‌قبرهائى كه تصوير شانه ( مخصوصا دوسر ) بر روى آن‌ها حك گرديده‌اند ، اكثرا متعلق به زنان هستند ، جز چند مورد نادر كه بر روى سنگ‌هاى متعلق به مردان هم ديده شده‌اند و احتمالا بستگى به شغل آن‌ها يعنى آرايشگرى داشته است . 5 - سنگ‌هائى كه نوشته و تاريخ دارند ، عمدتا متعلق به سال 1200 ه . ق به بعد يعنى دوران قاجاريه هستند . سنگ‌هاى قديمىتر از تاريخ يادشده بسيار كم در سطح قبرستان به چشم مىخورند . فقط يك مورد متعلق به سال 843 ( عصر تيمورى ) است كه نشان از قدمت گورستان دارد . احتمالا سنگ‌هاى قديمى دفن‌شده ديگرى در سطح قبرستان هست . 6 - نگارش يا حكاكى نوع خطوط متن‌ها اكثر قريب به اتفاق ساده و در مواردى بقدرى مبتدى و بدخط هستند كه قابل خواندن نمىباشند . 7 - تعدادى از سنگ‌ها بسيار بلند و پهن هستند و آن‌ها را بر روى قبور خوابانده‌اند . اين نمونه سنگ‌ها در هيچ يك از گورستان‌هاى قديمى گرگان تاريخى ديده نمىشوند ، بنابراين مختص همين قبرستان هستند . 8 - و آخرين نكته آنكه در حاشيه غربى اين بقعه و گورستان آن ، بقاياى يك رودخانه قديمى ديده مىشود كه بوميان آن‌را « قنات امامزاده » مىنامند . در گذشته نه چندان دور